viernes, 10 de abril de 2015

PATRIMONIO ARQUEOLOXICO E CULTURAL DE AGOLADA.- OS PETROGLIFOS.

- OS PETROGLIFOS.-
 Os petroglifos ( petro=pedra; glifo=talladura), son imaxes gravadas polo home nas rochas, laxes e penedos, cos distintos métodos de , picado, raiado, desgaste ou abrasión, 
Dende a noite dos tempos, os homes usaron ista linguaxe cmo maneira de rexistrar, e transmitir as suas inquedanzas, fantasias, medos e coñecementos e historias. Para elo utilizaron as ferramentas das que eran posuidores; paus, pedras, osos....
As imaxes, gravadas transmiten ideas sen necesidade de usar a linguaxe, "pictografia" (escritura con imaxes).
A diferencia dos xeroglificos, os petroglifos xeralmente no son unha linguaxe, é si imaxes que contan unha historia, as veces rituais o relixiosas, ou marcan un lugar pola súa situacion estratexica.
A chegada a Galiza dos pobos procedentes de Centroeuropa que coñecian as técnicas do ferro provocará un cambio radical neste guerreiros do Bronce, ata desembocar na cultura castrexa.
A arte dos gravados ao ar libre nas rochas graniticas- Petroglifos-, semella extenderse dende os comenzos da idade de bronce deica a época castrexa.
Sempre tiven curiosidade por entendelos e comprender as suas mensaxes. Entendo que moitos deles tiveran gravados de animais, cervos, sobre todo, e outros posibles vitimas e alimento, a orixe maxica deles poderia estar ai, e se nos remontamos a idade dos Neanderthales, pois xa e sabido os Mamuts, os bisontes, etc. mostras impresionantes temos tanto en Altamira, como en moitos outros lugares do planeta. Pero facer espirais, laberinticos, case que iguais, en sitio ben afastados uns de outros, a min particularmente me causa curiosidade e se abren para o profno cama min un campo de interrogantes e preguntas. ¿Porque esta reiteraciòn do mesmo ou moi parecido debuxo?.¿Tiñan contacto ou relaciòn entre eles a pesaren dos lugares tan dispersos e afastados uns doutros?. ¿Que representan?.¿Que indican?.¿Son acaso iniciaticos, ruteiros, misticos, relixiosos...?. Certamente interesante e ogalla algun dia alguen atope as respostas, entre tanto e a nosa responsabilidade a sua conservaciòn, moitos deles estan xa nun estado lamentable de deterioro......
Os Petroglifos son formas que tenden a xeometria, asi como tamen atopamos as figuriñas esquematicas, sobre todo as naturalistas, zoomórficas, antropomorficas, deseños xeometricos, ou idoliformes.
Fundamentalmente os petroglifos Galegos atopanse nas zonas do Val do Lerez, Campolameiro, nas rias de Pontevedra e Vigo, e nos seus vals de influencia, A Ria de Muros, etc.
Mais na nosa AGOLADA, temos mais dun exemplo de Petroglifos, de unha relativa importancia, pola sua calidade e grao de conservacion
A suliñar, os de as parroquias de: A ERMIDA, OS DE AXIAZ, VENTOSA, COUSO E MONTE FARELO, ENTRE outros.
O Megalitismo é a primeira arquitectura monumental que coñecemos en Galicia. Os seus autores pretendían destacar sobre o territorio, creando un volume artificial como é o túmulo ou mámoa, que o converten no elemento arqueolóxico máis visible da paisaxe galega, apropiándose do territorio ó localizarse en zonas de ampla visibilidade dende toda a contorna e contribuíndo a crear un rico imaxinario popular (os Mouros). 


A mámoa é un límite establecido de terreos e parroquias, co que en certo modo colaboran nunha primixenia división territorial. (TORRES BÚA, 2007, P. 21). Así, temo na comarca de Deza: O Marco de Pulgán (entre O Castro, Dozón e Cusanca, O Irixo), Agro do Marco (O Castro, Dozón e A Corna, Piñor de Cea), Mámoa do Cabo (en Pena de Francia, na divisoria entre os concellos de Dozón e Rodeiro), O Marco da Pobadura (entre Oseira, San Cristovo de Cea e O Furco, Carballedo), O Marco (nos límites de Fafián, Rodeiro con Argozón, Chantada), Marco de Trabancas (entre Trabancas, Agolada e Cutián, Antas de Ulla), Campo da Mámoa (entre as parroquias de Carmoega e Brántega, Agolada) ou Coto da Moura (entre as parroquias lalinenses de Lebozán e Vilanova coa de Froufe, O Irixo). Todos estes casos coinciden ademais co límite da Comarca Paisaxística de Deza, co que reforzan a teoría de que actúan como definidores do territorio. 
Na Comarca de Deza o número de túmulos e a súa variabilidade representa a diversidade deste fenómeno cultural, como sucede no conxunto de Galicia. Indirectamente isto indica a diversidade na ocupación humana do espazo da Comarca de Deza. O problema neste senso é a falta de investigacións completas, xa que certos “baleiros” poden ser atribuídos á falta de indagacións nesas áreas, como sucede en Silleda, Vila de Cruces e o sueste de Lalín. Outro factor pode ser á súa frecuente destrución co cultivo de terras e apertura de camiños e parques eólicos, xunto coa histórica recollida de “tesouros dos mouros”, aínda é posible catalogar centos de enterramentos primitivos. A zona máis destacada é o sector oriental de Deza, coa presenza numerosa de mámoas nas terras dos concellos de Agolada, Dozón e Rodeiro, vinculadas ás serras de Faro e Farelo. A toponimia así o amosa, con aldeas como: As Antas (Carboentes, Rodeiro), Arcas (Guillar, Rodeiro), Mamoelas (Az, Rodeiro), O Marco Negro (Vilarello, Dozón) ou Camposancos (Lalín).

 
Os monumentos megalíticos da comarca de Deza teñen un tamaño frecuente entre o Megalitismo Galego, é dicir, pequeno ou medio (menores de 25 metros). Destacan en Deza determinadas áreas de dispersión de materiais, o que nos ofrece información sobre a contextualización e ocupación do espazo en época Prehistórica. Destacan zonas de Agolada e Rodeiro, especialmente os xacementos das Namelas (Ventosa, Agolada), Coto Coitimil (Ferreiroa, Agolada) e Os Sagueiros (Auga Levada, Rodeiro). A conservación dos monumentos megalíticos na comarca de Deza non é a ideal. O importante grado de alteración, a destrución ou mesmo a imposibilidade de localización de parte das mámoas documentadas, fan que o risco de destrución sexa alto. (FÁBREGAS VALCARCE, R; GÓMEZ FERNÁNDEZ, A; RODRIGUEZ RELLÁN, C e VILASECO VÁZQUEZ, X.I, 2004, P.45). 
Os gravados rupestres da Comarca de Deza non presentan a relevancia dos das áreas costeiras, especialmente os das Rías Baixas. A concentración deste arte é menor no caso de Deza, máis resulta interesante por mor da grande variedade de motivos representados, sendo os naturalistas escasos (agás en Primadorno, Silleda), cando a nivel Galicia son o motivo máis numeroso. 



En Deza, os petroglifos son sinxelos, con motivos circulares (motivo clásico e sinxelo) e cruciformes (máis complexos). O concello de Agolada constitúe, xunto co do Saviñao (Lugo), o avance máis oriental na expansión uniforme dos petroglifos galegos. 
A área máis destacada da Comarca, en canto a Arte Rupestre é a comprendida ó norte do río Turubelo, nos límites das parroquias de Ventosa (Agolada) e Guillar (Rodeiro) con xacementos como Coto Cornellal, Coto da Aspra, Monte Axiaz, Pena Raxada e o citado de As Namelas. Gravados aparecen en Campo dos Xastres (Ferreiroa, Agolada), Pena Cabaleira (Agolada), Monte das fontelas (Serra do Farelo, Agolada), no conxunto de Parada (Parada, Lalín), Fonte da Anella (Bermés, Lalín), A Pena das Cruces (Losón, Lalín), Primadorno (Breixa, Silleda), Chan dos Petos (Oleiros, Silleda), Pena das Cazolas (Refoxos, Silleda), A Peneda (Siador, Silleda), Coto das Laxas (Asperelo, Rodeiro), Oirós (Vila de Cruces) ou na Pena Ferradura (Purgán, Dozón).
Destacar a presenza na Comarca de dúas mámoas con gravados, na necrópole de Monte do Rachado (Pedroso, Rodeiro) e a mámoa de Caxide (Asperelo, Rodeiro). (FÁBREGAS VALCARCE, R; GÓMEZ FERNÁNDEZ, A; RODRIGUEZ RELLÁN, C e VILASECO VÁZQUEZ, X.I, 2004, P.51).

 En xeral, cabe destacar a abundancia de monumentos megalíticos en determinadas áreas da comarca de Deza, así como de Arte Rupestre, pese a non ser considerada como unha das rexións clásicas deste. A distribución espacial dos túmulos vincúlase a zonas de paso ate a serra do Faro, conectando coas mámoas da Portela do Faro. O tránsito dende Deza á Ulloa contradí a idea xeneralizada de ausencia de Arte rupestre no interior de Galicia.











(Bibliografia: Na rede, Arqueoloxia de Galicia. Aula Galicia, -
aulagalica.blogspot.com- Arte Rupestre de Galicia- gtarpa.usc.es/petro/galeria/index- El asombroso arte de los petroglifos- axxon.com.ar/azp/c-zapping-Os Petroglifos Historicos- www.geocities.com/galirupestre/historicos.htm)

martes, 11 de noviembre de 2014

MAGOSTO EN POESIA NOS PENDELLOS DE AGOLADA......

 Dun roteiro cultural por Melide xurdiu a posibilidade de argallar un encontro no que se misturara poesía con castañas. Así chega o Magosto en Poesía, que ás seis da tarde, comezará en Agolada. Da organización fíxose cargo Ángel Utrera. O escenario, «o teatro dos soños; que son os pendellos onde te sentas e, se posúes a mínima sensibilidade eres capaz de escoitar as voces dos mercadeiros, dos arreiros e dos ferreiros cando estaban na feira», explica Utrera. E, como é tempo de castañas e noces, «nada mellor que facer este encontro de poesía, versos e palabra cunhas castañas, cunhas noces e con groliño de viño para acompañalas». Un encontro ao que está previsto acuda Marica Campos, David Otero, Carlos Negro, Xosé Vázquez Pintor, Alfredo Ferreiro, Manuel Teira, Teresa Ramiro, Cristina Gende... «Eu mesmo tamén recitarei algunha cousiña... Non pretendemos que a lista sexa excesiva para non cansar aos asistentes. O que quixemos foi contar con xente dispar, de distintos sitios: da Costa da Morte, da Barbanza, do Deza... Algúns querían estar e non poderán facelo por cuestións de axendas como é o caso de Luz Pichel, de Lalín, que está en Madrid pero súmanse todos a esta iniciativa de xeito espiritual; chámalle así».
Un Magosto en Poesía que busca só poñer en valor a poesía, salienta Utrera. «Buscamos xuntarnos uns amigos que valoramos os versos, comer unhas castañas, noces e mel e ese groliño de viño que nos axude a pasar estes tempos grises que nos están facendo pasar. As cousas pequenas da vida son as que máis satisfación nos dan».
Un encontro podería ter continuidade. «A idea é seguir. Existe unha fonda posibilidade de que se faga logo en A Estrada xa que David Otero, un home que leva moitos anos vencellado ao mundo da poesía e das verbas, ten moito interese en facelo. Tentaremos que a iniciativa se achega a outros rincóns».
A pesar dos pesares e malia o tempo de invernio que non nos deixou en todo o dia, hoxe un grupo de amigos, coñecidos e amantes da poesia, nos reunimos para desfrotar dos versos coa esusa do magosto- Castañas, noces, mel e viño e unhas tardes caseiras que nos souberon a gloria, e como non a musica de BICO DA BALOUTA e a palabra de .-Teresa Ramiro, CArlos Negro, Romina Bal, Diego Quintela, Cristina Gende, David Otero, Marta Pedrosa, Xose Luna Sanmartin, Constantino Regueira, Manuel Teira, Antom Laia......e dende Cangas Xose Vazquez Pintor.....
---Comentarios recollidos no noso Facebook, sobre o encontro xa celebrado.....