domingo, 26 de junio de 2016

A CAPELA DE SAN PEDRO DE MERLIN ...(AGOLADA).





A arte Románica xurde arredor do ano 1000. O nome débese a que apareceu ao mesmo tempo que as linguas romances derivadas do latín e está inspirado na arte romano aínda que ten influencias Bizantinas, Árabes, Xermánicas, etc.





Non foi produto dunha soa nacionalidade senón que xurdiu de maneira paulatina en: Italia, España, Francia, en cada un destes países con características propias.




  CONTEXTO HISTORICO.-


Tratase dunha época de profundo sentimento relixioso.
O pobo espera con medo a chegado do ano mil que se profetizaba como tempo de terrores e calamidades para a xustiza divina. A superación de dito ano sen castigos celestiais fixo agromar nos fieis un espírito de acción de grazas cunha ampla renovación relixiosa que se manifesta nos feitos seguintes:

-Gran auxe da vida monástica. Os mosteiros son centros de espiritualidade e tamén de vida intelectual, artística e económica.

-Xeneralizase o costume de facer peregrinación para venerar as reliquias dos santos que alí se conservan. Os principais lugares de peregrinación foron; Roma, Xerusalen e  Santiago de Compostela.

Ao longo deste camiños ían aparecer innumerables construcións románicas.

-Rápido crecemento das vilas.

-Control da sociedade póla Nobreza e a Igrexa. Ámbolos dous teñen un lugar sólido na sociedade.                                                                                                                 



A arte Románica é eminentemente relixiosa.

Foi fundamental a reforma realizada póla “Orden do Cluny" alcanzando a reforma unha grande expansión e conseguindo a través dos mosteiros a difusión da arte Románica por todo o mundo cristián  Europeo.
E considerado como o primeiro estilo Europeo internacional.
E resultado da confluencia de diversos elementos :
          -A tradición clásica romana
          -Os ensaios do prerrománico
          -As influenzas orientais a través de Bizancio
          -A cultura Árabe.

          

CARACTERISTICAS DA ARQUITECTURA ROMANICA.

-Ë a primeira manifestación artística do Románico subordinándose a ele a escultura  e a pintura.
-Arquitectura principalmente relixiosa pólo que as construcións principais son as igrexas, mosteiros e catedrais.


-Predominio do macizo sobre o Van. O muro serve para cerrar e tamén sustentar a bóveda. Vans estreitos de forma abucinada.
-Columnas; utilizadas principalmente nos claustros enmarcando as ventás, adozadas os piares.
-Arco de medio punto, utilizase para a estrutura da bóveda  e das  portadas principalmente.
-Nas fiestras e portadas adoitase dispoñer unha serie de arcos concéntricos- (arquivoltas)-  que producen o abocinamento do van.
-Bóveda de canón utilizada xeralmente para cubrir a nave central do templo. Os arcos teñen unha dobre función:
       ---construtora
       ---estética
-Temas decorativos moi  variados:
    Xeométricos;. axadrezados, zizag, ondas...Vexetais, Animais; cervos, leóns, aves...Figuras humanas. Monstros e outros. Poden aparecer nas portadas, capiteis, cornixas

-Fachadas con tímpano semicircular-
-Canzorros. 


A IGREXA ROMANICA


O templo non é unicamente lugar de reunión do clero e dos fieis senón que debe transmitir a mensaxe cristián. A maioría da xente do pobo non sabía ler na Idade Media, por iso na arquitectura,  na escultura e na pintura se reflexaban pasaxes das Sagradas Escrituras.
Os exteriores das edificación son macizas, Dan sensación de pesades con predominio do horizontal sobre o vertical.
Interiores escuros e sombríos, apropiados para a oración e o recollemento.

Planta xeralmente de “Cruz Latina”, de unha ou tres naves.
Cabeceira con ábsidas. Capelas semicirculares.
Portada abucinada con:
              -Arquivoltas, cando teñen figuras dispóñense radialmente.
               -Tímpano xeralmente decorado.
                -Parteluz se a porta é moi longa.

    As pegadas da arte “Románica”, en Agolada, preséntase fundamentalmente na arquitectura relixiosa, nas Igrexas, e Ermidas.
Desta etapa, chamamos a atención sobre as igrexas de Ventosa, Örrea, Ferreiroa,  e Borraxeiros fundamentalmente.
Temos asemesmo o exemplo da capela, pequena igrexa do lugar de Merlin, aldeiña de nome mitico, ao pé mesmo do Castro Marcelin, onde podemos atopar esta fermosa capela que hoxe vos presentamos nesta reportaxe fotografica. Ainda que reformada, encalada, e perdidos moitos dos seus canzorros, ainda conserva ese ar caracteristico da arte románica.    


 

jueves, 23 de junio de 2016

CASTRO DE BASADRE (AGOLADA)


Un dos Castros do Concello de Agolada, por certo, un dos  mais difícil de contemplar de cerca, xa que na actualidade e no seu recinto hai dúas casas construídas, 
 e algunhas das que se levantaron o carón dos seus fosos, o foron con pedras destes, polo que sufriu bastante deterioro tanto na súa croa como no perímetro defensivo que no seu orixe debía ter.












Chama a atención que a súa localización no lugar de "Eira Vella", nun conxunto de casas que recibe o nome de Santo Estevo non sexa precisamente o lugar, o monte dos que hai na proximidade, de maior elevaciòn natural, al contrario a simple vista pódese ver outros o redor. 

Para velo, temos que coller dende o núcleo da vila de  Agolada, cara a Melide pola estrada nacional, e apartar buscando Ramil, no lugar de Berredo. Dende alí imos pasar por certo que paga a pena parar e visitar, o Pazo de Eidian, antigo recinto militar dos Carlistas, e actualmente casa de turismo rural. Un par de kilometros mais adiante, atopamos unha pista que baixa a esquerda cara a Basadre. 
Una vez llegamos a Basadre colleremos polo medio da aldea, deixando as nosas costas a súa Igresa Parroquial, eche unha pista estreita que pasa case que diante do que fora casa, pazo  Convento, data do século XV XVI, posiblemente  "Tulla", no que se recollía e almacenaba o grao, trigo, ou centeo que se recollía no lugar de Basadre, nas propiedades da capela, hoxe desaparecida do Santo Estevo, hoxe aínda se pode contemplar, a porta en arco de entrada, e unha das fiestras do edificio.

Escasamente a cen metros partamos por un camiño a esquerda que nos deixa o pé mesmo do castro, diante das cancelas de ferro  pechadas, das dúas casas, que foron construídas no seu momento no interior da croa, polo que resulta imposible a súa visita o tratarse de propiedade privada, unicamente bordeando a seu perímetro seguindo o peche da finca, para o que se utilizou parte do foso defensivo do castro, por un camiño de terra, pódese admirar case a totalidade da castro e a súa elevación sobre o val, polo que discorren as augas dun pequeno regato, que vai morrer no Ulla, un pouquiño mais abaixo.

A pesaren do seu uso particular, e as alteracións que sufriu co paso do tempo, aínda conserva vista dende lonxe a súa característica forma circular, e a elevación defensiva propia dos castros, sobre un outeiro.



Chámame a atención que tivera que preguntar varias veces a dous ou tres veciños sen que me souberan dicir onde se atopaba, e aínda mais que saíra en coche dunha das casas que se atopan alí unha veciña, e que o comentarlle que aquilo era un vello castro, me asegurara que non e que non escoitara nunca falar do tema...Tamén que outra veciña que si me indicou ben a súa situación e como chegar, me falara de que foran atopados, restos de cerámica, e que houbera outros restos dos que ninguén soubo mais nada.  

martes, 21 de junio de 2016

O CASTRO DE SANTA COMBA (AGOLADA).









Con esta ultima entrada,do Castro de Santa Comba, remato a

 publicaciòn e visita que fixen e fun dando a coñecer dos diversos Castros, en mais ou menos bo estado de conservaciòn, que temos no noso Concello de Agolada.
Coa informaciòn de depodeza, e as suas fichas arqueoloxicas, o libro de Antonio Presas e Xoan Carlos Garcia Porral," O Mundo dos Castros",  e o inventario dos Castros, de Luis Xulio Carballo Arceo, fun xirando visita o longo dos meses pasados, a practica totalidade dos nosos reductos desta cultura Castrexa, tan esquecida como abandonado polo noso Concello, ata o punto de que moita xente ignora o que ten o carón da sua casa.
O Castro de Santa Comba e unha boa mostra da desfeita cometida no noso agro, o longo dos anos, e séculos. Labores de traballo agricola, parcelaciòn, talas, e plantacions de arbores sen ton ni son, ata o punto de que resulta francamente dificil atopar algun resto significativo do que debeu ser un castro de moi bo tamaño.



Para localizalo e visitalo; collendo dende Agolada cara Vila de Cruces, apartarémos na pista que sae despois de Merlin, a esquerda e indica direcciòn Carral, escasamente a cincocentos metros apartamos por un carreiro de terra comido polas herbas, que sae a man esquerda, e practicamente a cen metros a esquerda xa se pode apreciar o que foi o antecastro e acceso principal a súa croa.





Quedan restos, ainda que moi degradados, do foso defensivo todo o redor.comido por unha moi densa vexetacion, composta de piñeiros, eucaliptos, xestas, e outras especies arbustivas invasoras do monte, cando non ten utilidade, todo elo relativamente elevado, sobre un prado no que as actividades agricolas foron determinantes na alteracion da sua fisonomia.

Tan so conserva parte da croa, posiblemente tivera duas,ou mesmo tres, e algun que outro tramo do foso, cunha altura maxima de uns 3 metros. e uns sesenta metros de lonxitude, ainda que moi dificil de apreciar.
 Nos ultimos tempos sufriù unha moi intensa degradaciòn, ata deixalo no seu actual estado, practicamente inapreciable.. .

La Torre de los Sueños Esmeralda.: DE IDA E VOLTA.- A RUTA ENTRE AGOLADA E CARMOEGA.(...

La Torre de los Sueños Esmeralda.: DE IDA E VOLTA.- A RUTA ENTRE AGOLADA E CARMOEGA.



Fai un tempo publiquei esta entrada no meu Blog.-La Torre de los Sueños Esmeralda. Relata dun roteiro en bicicleta, dende logo na miña bicicleta, dende Carmoega ata Agolada, recreando o fermosisimo relato dun Xose Vazquez Pintor, xoven e cheo de soños, que daquela, deixounos para sempre a memoria das xentes e lugares, de Agolada como Carmoega, Quian, Santoandre, Merlin, Fiufre, A Vila GRande, etc,,,

lugare spolos que discurria a vida destas xentes a cabalo, a pé ou en bestas de tiro e cargo, camiño da vila, á feira, ou o que cadrara.....Hoxe en dia, a maior parte deste camiño resulta imposible de seguir, moitos perdidos para sempre pola acciòn natural da vida, ainda asi, para aqueles coma min, que pensan que o pasado non foi nin mellor nin peor, tan so diferente, velai tedes o percorrido.






(...:  Ruta en Bicicleta.-----Dende Agolada a Carmoega(Quian). Polo antigo carreiro de IDA E VOLTA (Relato de Xose Vazque Pintor)....... ...









viernes, 6 de mayo de 2016

ROTEIRO ARQUEOLOXICO DO PARQUE TEMATICO DA ERMIDA/QUINTEIRO/TRABANCAS.(AGOLADA)

Os mestres investigadores e recentemente agasallados coa "Folla de Carballo", polo Concello de Lalín, por mor dos moitos traballos, apartacións documentais  e achegas a nosa cultura inmaterial, arqueolóxica e patrimonial Antonio Presas, e Daniel Gonzalez Alen, falaban fai uns días da importancia dos descubrimentos do noso pasado, na zona delimitada entre Alemparte e Muimenta. Mámoas, petróglifos, sartegos antropomorfos e outras marabillas do noso pasado, fan que esta zona teña méritos mais que suficientes e sobrados para que efectivamente se pretenda facer un parque temático arqueolóxico, para o disfrute dos investigadores, afeccionados, e veciños e publico interesado polo noso pasado sen mais nin mais, que polo pracer de ver, saír e manterse en contacto coa naturaliza, e de paso aprender algo, que sempre ven de marabilla.


E Eu, que tamén comparto estimas e intereses no tema estou completamente de acordo coa súa proposta así como na importancia do moito que estas terras veciñas atesouran, pero o mesmo tempo que digo isto, tamén deixo a reflexión do que queira reflexionar, sobre o  "mal que nos vendemos en Agolada".

Alguén de nos, algunha vez pensou tan sequera, xa non digo que falara ou propuxera algo similar o que defenden os investigadores Lalinenses, no zona, por certo tan doado de chegar e de visitar como a de Couso de Abaixo/A Ermida/Quinteiro-Borraxeiros-Trabancas.....??




Pois mirade, sen facer moito esforzo propoño a seguinte ruta arqueolóxica.....

Saíndo de Agolada, primeiro visitamos o noso recinto máxico o mais importante de todo o Pais, e o mellor conservado; "Os Pendellos", collemos dirección Lugo, e apartamos a esquerda cara a Couso. Aquí escasamente a cincocentos metros do núcleo urbano da nosa vila, temos xa aínda que maltratada pola infame plantación de Eucaliptos que fai un par de anos alguén autorizou, os petróglifos da laxe "da Pena de Couso ou dos Gorgullóns"



  da idade do Bronce:     Os petróglifos atópanse nunha parte orientada ao sur dun afloramento penedío. Están gravados nunha rocha que conforma unha especie de chanzo entre as da súa contorna, de superficie rectangular e chan. Ten ao seu carón, cara o norte, uns penedos cuns pequenos abrigos naturais que fan as oquedades entre o asentamento dos batolitos. Os gravados, que ocupan toda a superficie da pedra, amosan figuras de círculos concéntricos que parecen unirse entre eles formando figuras máis complexas, ademais de cruciformes e coviñas. Tamén podemos observar nunha esquina un pequeno cadrado que podería corresponder a un taboleiro de xogo que entendemos que sería de épocas máis actuais que a dos debuxos anteriores.




Logo desta primeira paradiña para abrir boca, continuamos pola estrada cara Couso de Abaixo, e paralos amantes dos vellos muíños en ruínas, no rego que cruza a pista, a man dereita e baixo a frondosidade dunha formidable carballeira, atopamos un entre silvas e xestas.









Agora chegamos o fondo da aldea onde anchea a pista e se divide en tres, neste caso imos coller a da man esquerda para baixar buscando as casas do lugar de Ermida, onde deixaremos o coche para baixar polo medio das casas da aldea, e logo de cruzar de novo o regato subir como uns catrocentos metros e collendo camiño entre piñeiros novos, buscar os petróglifos da Ermida.










 Os petróglifos están nun afloramento rochoso cunha leve pendente orientada ao norte e a 80 metros ao oeste do punto onde se xuntan o Rego de Couso co Rego do Espiño, zona norte da aldea da Ermida. Están formando grupos en distintas rochas separadas por fendas que orixinan as diaclasas dos penedos en que se atopan. As Rochas con gravados máis visibles sitúanse na parte leste do penedo. Podemos distinguir ata tres espazos distintos onde podemos ver círculos concéntricos, algún deles cunha coviña central, e cruciformes. O gravado máis complexo é un grupo que se compón dun debuxo de círculos concéntricos, cunha coviña central cunha liña que sae do centro deles e se comunica cun grupo de tres círculos máis pequenos cunha liña recta que fai de base e da que saen tres liñas máis, marcando tres direccións orientadas ao oeste.
Coordenadas en google maps:
42.7867440662 -8.01464438438
  























  



Si aínda temos tempo e ganas, ao regresar, podemos continuar este mesmo camiño de terra e aproximadamente a trescentos metros atoparemos unha laxe, rachada por mor dos traballos agrícolas forestais propios do rural, na que moi deteriorado e gastados, podemos distinguir outra serie de gravados circulares, de moita menos calidade e interese cos que rematamos de ver.

Regresamos de novo a coller o coche e subimos novamente cara couso, na explanada de entrada a aldea, toca agora coller pola pista do medio que indica Quinteiro. Aproximadamente a uns trescentos metros, cruza a estrada de asfalto, un camiño de grava e terra, a ambos lados, colleremos o que queda a nosa man esquerda, que vese claramente é de terra, normalmente moi enlamada, alí mesmo, xa atopamos un valado e a croa aínda que moi deteriorada por mor dos traballos agrícolas, do que foi o Castro de Lagares, ou Castro da Ermida. Fermoso ata onde se pode ver, porque está sumamente degradado e perdeu boa parte do seu foxo e parapeto defensivo.







Toca agora outra vez coller coche, e seguir a pista onde estamos buscando o lugar de Quinteiro, impresionante aldea de construción en pedra, típica do noso rural, alí mesmo imos pasar por diante da súa Igrexa, de orixe Románico de San Cristovo, que naturalmente temos que visitar, sen esquecer a pía bautismal que está fora no adro, adosado o seu muro, e algún que outro detalle curioso como as xardineiras de pedra labrada, e restos dun lintel con arabescos incrustado no muro do fondo. Por certo que se xiramos noventa grados e deixamos a portada románica da igrexa as nosas cotas, imos poder contemplar vistas sobre o Pazo de Borraxeiros,  no lugar da Torre, cargado de historia e loitas Irmandiñas. 










Achegándonos o campo da festa, onde atopamos unha cruz, con altar que xa fai que nos decatemos de que preto ten que haber algo "dos mouros", e mais que sabida a obsesión da igrexa cristián por sacralizar todo o relacionado coa cultura castrexa,  localizamos inmediatamente un novo castro, "O Castro de Eira Vella, o Borraxeiros", que o mesmo que pasou co de A Ermida, esta moi deteriorado, aínda que pódese contemplar a croa, perfectamente definida e o seu parapeto defensivo, así como restos do ante castro, na corredoira que o circunda . No seu interior atoparémos campos de cultivo e mesmo algunha casa rural de pedra, que o longo dos séculos foron rematando coa estrutura típica semicircular do castro, con foxo defensivo, e muros no ante castro e castro propiamente.




Unha vez rematada a vista o Castro, imos regresar buscando a vila, pero nesta ocasión seguindo a outra estrada que sube dende o campo da festa de Borraxeiros, e atravesa parte do Quinteiro polo norte, pasando por diante doutro impresionante muíño, que nos vai a sorprender a man dereita.







Seguimos un par de kilometros por esta pista asfaltada, por certo nun aceptable estado de conservación, e disfrutando da paisaxe exuberante entre arborado, bidueiros, ameneiros, carballos,digno de contemplar, e de súpeto saímos a unha zona de concentración parcelaria, onde imos atopar ata catro mámoas. O lugar ten por denominación precisamente o "campo das mámoas".













Lamentablemente non podemos contemplar mais que a forma característica destes enterramentos, xa que foron espoliadas e mesmo non quedan nin pedras na seu cono interior.


















Para rematar a visita recomendo seguir por esta mesma pista dirección as Trabancas, e visitar primeiramente a igrexa tamén con restos do románico, e apartando pola primeira estrada  no lugar de Trascastro antes de empezar a subida ao marco, limite coas terras amigas e veciñas  de Antas de Ullas de Ulla (Lugo), e sempre baixo a atenda ollada do Monte Farelo, collemos dirección Val, para a ultima das nosas visitas, o impresionante Castro de Val, no que non queda mais remedio que meterse entre toxos, xestas, silvas, e outras retamas propias do monte que fan moi difícil a visita, pero que resulta imprescindible se queremos ver a croa, os parapetos defensivos e os foxos, deste fermoso Castro, dende o que se contempla todo o val de Aian, orixe da nosa feira de Agolada e polas que discorren varios regatos que finalmente ao unirse nun so curso, dan orixe ao río Ferreiroa.





 Foi nos penedos de Aian onde hai anos aparecera  o que posiblemente era a lauda  labrada en pedra dun guerreiro; "O Santito", como lle chamaran os veciños da aldea, que por anos cumpriu  como basamento columna sobre a que asentaba a galería dunha casa, e agora  permanece desaparecido.


Así que sen facer moitos kilometros, Eu mesmo o teño feito en bicicleta en mais dunha ocasión e podo dicir que non chega a trinta kms. pódese facer en forma circular, e non resulta excesivamente duro.