viernes, 6 de mayo de 2016

ROTEIRO ARQUEOLOXICO DO PARQUE TEMATICO DA ERMIDA/QUINTEIRO/TRABANCAS.(AGOLADA)

Os mestres investigadores e recentemente agasallados coa "Folla de Carballo", polo Concello de Lalín, por mor dos moitos traballos, apartacións documentais  e achegas a nosa cultura inmaterial, arqueolóxica e patrimonial Antonio Presas, e Daniel Gonzalez Alen, falaban fai uns días da importancia dos descubrimentos do noso pasado, na zona delimitada entre Alemparte e Muimenta. Mámoas, petróglifos, sartegos antropomorfos e outras marabillas do noso pasado, fan que esta zona teña méritos mais que suficientes e sobrados para que efectivamente se pretenda facer un parque temático arqueolóxico, para o disfrute dos investigadores, afeccionados, e veciños e publico interesado polo noso pasado sen mais nin mais, que polo pracer de ver, saír e manterse en contacto coa naturaliza, e de paso aprender algo, que sempre ven de marabilla.


E Eu, que tamén comparto estimas e intereses no tema estou completamente de acordo coa súa proposta así como na importancia do moito que estas terras veciñas atesouran, pero o mesmo tempo que digo isto, tamén deixo a reflexión do que queira reflexionar, sobre o  "mal que nos vendemos en Agolada".

Alguén de nos, algunha vez pensou tan sequera, xa non digo que falara ou propuxera algo similar o que defenden os investigadores Lalinenses, no zona, por certo tan doado de chegar e de visitar como a de Couso de Abaixo/A Ermida/Quinteiro-Borraxeiros-Trabancas.....??




Pois mirade, sen facer moito esforzo propoño a seguinte ruta arqueolóxica.....

Saíndo de Agolada, primeiro visitamos o noso recinto máxico o mais importante de todo o Pais, e o mellor conservado; "Os Pendellos", collemos dirección Lugo, e apartamos a esquerda cara a Couso. Aquí escasamente a cincocentos metros do núcleo urbano da nosa vila, temos xa aínda que maltratada pola infame plantación de Eucaliptos que fai un par de anos alguén autorizou, os petróglifos da laxe "da Pena de Couso ou dos Gorgullóns"



  da idade do Bronce:     Os petróglifos atópanse nunha parte orientada ao sur dun afloramento penedío. Están gravados nunha rocha que conforma unha especie de chanzo entre as da súa contorna, de superficie rectangular e chan. Ten ao seu carón, cara o norte, uns penedos cuns pequenos abrigos naturais que fan as oquedades entre o asentamento dos batolitos. Os gravados, que ocupan toda a superficie da pedra, amosan figuras de círculos concéntricos que parecen unirse entre eles formando figuras máis complexas, ademais de cruciformes e coviñas. Tamén podemos observar nunha esquina un pequeno cadrado que podería corresponder a un taboleiro de xogo que entendemos que sería de épocas máis actuais que a dos debuxos anteriores.




Logo desta primeira paradiña para abrir boca, continuamos pola estrada cara Couso de Abaixo, e paralos amantes dos vellos muíños en ruínas, no rego que cruza a pista, a man dereita e baixo a frondosidade dunha formidable carballeira, atopamos un entre silvas e xestas.









Agora chegamos o fondo da aldea onde anchea a pista e se divide en tres, neste caso imos coller a da man esquerda para baixar buscando as casas do lugar de Ermida, onde deixaremos o coche para baixar polo medio das casas da aldea, e logo de cruzar de novo o regato subir como uns catrocentos metros e collendo camiño entre piñeiros novos, buscar os petróglifos da Ermida.










 Os petróglifos están nun afloramento rochoso cunha leve pendente orientada ao norte e a 80 metros ao oeste do punto onde se xuntan o Rego de Couso co Rego do Espiño, zona norte da aldea da Ermida. Están formando grupos en distintas rochas separadas por fendas que orixinan as diaclasas dos penedos en que se atopan. As Rochas con gravados máis visibles sitúanse na parte leste do penedo. Podemos distinguir ata tres espazos distintos onde podemos ver círculos concéntricos, algún deles cunha coviña central, e cruciformes. O gravado máis complexo é un grupo que se compón dun debuxo de círculos concéntricos, cunha coviña central cunha liña que sae do centro deles e se comunica cun grupo de tres círculos máis pequenos cunha liña recta que fai de base e da que saen tres liñas máis, marcando tres direccións orientadas ao oeste.
Coordenadas en google maps:
42.7867440662 -8.01464438438
  























  



Si aínda temos tempo e ganas, ao regresar, podemos continuar este mesmo camiño de terra e aproximadamente a trescentos metros atoparemos unha laxe, rachada por mor dos traballos agrícolas forestais propios do rural, na que moi deteriorado e gastados, podemos distinguir outra serie de gravados circulares, de moita menos calidade e interese cos que rematamos de ver.

Regresamos de novo a coller o coche e subimos novamente cara couso, na explanada de entrada a aldea, toca agora coller pola pista do medio que indica Quinteiro. Aproximadamente a uns trescentos metros, cruza a estrada de asfalto, un camiño de grava e terra, a ambos lados, colleremos o que queda a nosa man esquerda, que vese claramente é de terra, normalmente moi enlamada, alí mesmo, xa atopamos un valado e a croa aínda que moi deteriorada por mor dos traballos agrícolas, do que foi o Castro de Lagares, ou Castro da Ermida. Fermoso ata onde se pode ver, porque está sumamente degradado e perdeu boa parte do seu foxo e parapeto defensivo.







Toca agora outra vez coller coche, e seguir a pista onde estamos buscando o lugar de Quinteiro, impresionante aldea de construción en pedra, típica do noso rural, alí mesmo imos pasar por diante da súa Igrexa, de orixe Románico de San Cristovo, que naturalmente temos que visitar, sen esquecer a pía bautismal que está fora no adro, adosado o seu muro, e algún que outro detalle curioso como as xardineiras de pedra labrada, e restos dun lintel con arabescos incrustado no muro do fondo. Por certo que se xiramos noventa grados e deixamos a portada románica da igrexa as nosas cotas, imos poder contemplar vistas sobre o Pazo de Borraxeiros,  no lugar da Torre, cargado de historia e loitas Irmandiñas. 










Achegándonos o campo da festa, onde atopamos unha cruz, con altar que xa fai que nos decatemos de que preto ten que haber algo "dos mouros", e mais que sabida a obsesión da igrexa cristián por sacralizar todo o relacionado coa cultura castrexa,  localizamos inmediatamente un novo castro, "O Castro de Eira Vella, o Borraxeiros", que o mesmo que pasou co de A Ermida, esta moi deteriorado, aínda que pódese contemplar a croa, perfectamente definida e o seu parapeto defensivo, así como restos do ante castro, na corredoira que o circunda . No seu interior atoparémos campos de cultivo e mesmo algunha casa rural de pedra, que o longo dos séculos foron rematando coa estrutura típica semicircular do castro, con foxo defensivo, e muros no ante castro e castro propiamente.




Unha vez rematada a vista o Castro, imos regresar buscando a vila, pero nesta ocasión seguindo a outra estrada que sube dende o campo da festa de Borraxeiros, e atravesa parte do Quinteiro polo norte, pasando por diante doutro impresionante muíño, que nos vai a sorprender a man dereita.







Seguimos un par de kilometros por esta pista asfaltada, por certo nun aceptable estado de conservación, e disfrutando da paisaxe exuberante entre arborado, bidueiros, ameneiros, carballos,digno de contemplar, e de súpeto saímos a unha zona de concentración parcelaria, onde imos atopar ata catro mámoas. O lugar ten por denominación precisamente o "campo das mámoas".













Lamentablemente non podemos contemplar mais que a forma característica destes enterramentos, xa que foron espoliadas e mesmo non quedan nin pedras na seu cono interior.


















Para rematar a visita recomendo seguir por esta mesma pista dirección as Trabancas, e visitar primeiramente a igrexa tamén con restos do románico, e apartando pola primeira estrada  no lugar de Trascastro antes de empezar a subida ao marco, limite coas terras amigas e veciñas  de Antas de Ullas de Ulla (Lugo), e sempre baixo a atenda ollada do Monte Farelo, collemos dirección Val, para a ultima das nosas visitas, o impresionante Castro de Val, no que non queda mais remedio que meterse entre toxos, xestas, silvas, e outras retamas propias do monte que fan moi difícil a visita, pero que resulta imprescindible se queremos ver a croa, os parapetos defensivos e os foxos, deste fermoso Castro, dende o que se contempla todo o val de Aian, orixe da nosa feira de Agolada e polas que discorren varios regatos que finalmente ao unirse nun so curso, dan orixe ao río Ferreiroa.





 Foi nos penedos de Aian onde hai anos aparecera  o que posiblemente era a lauda  labrada en pedra dun guerreiro; "O Santito", como lle chamaran os veciños da aldea, que por anos cumpriu  como basamento columna sobre a que asentaba a galería dunha casa, e agora  permanece desaparecido.


Así que sen facer moitos kilometros, Eu mesmo o teño feito en bicicleta en mais dunha ocasión e podo dicir que non chega a trinta kms. pódese facer en forma circular, e non resulta excesivamente duro.

CASTRO DE BORRAXEIROS. (AGOLADA).

CASTRO DE BORRAXEIROS.










Ao pé mesmo do campo da festa, no lugar denominado O Castro, na Eira Vella, en Borraxeiros, atopamos outro dos castros mais maltratados polo paso do tempo do noso Concello.




A súa localización é sumamente doado, xa que queda mesmo ao carón do recinto utilizado como lugar de actuacións o palco da musica, e ao fondo a dereita subindo cara ao Quinteiro, do campos da festa. Curiosamente moi preto da Igrexa, e mesmo a sacralización do lugar cun cruceiro da fé da súa orixe castrexa.




Lamentablemente os traballos agrícolas e forestais, deron en destruír unha boa parte del, e mesmo podemos atopar vivendas rurais no seu perímetro, amen de cultivos de todo tipo que fixeron moito dano o recinto rebaixando tanto a croa, como os parapetos e foxos, nalgún lugar totalmente desaparecido por mor destes traballos labregos.


O Castro ten forma semicircular incompleta, cunha croa orientada cara ao norte, con terraplén defensivo, moi alterado polas labores agrícolas, e mais marcado na súa parte oeste. Aínda hoxe, pódese  descubrir parte do antecastro, e restos do terraplén no norte do mesmo. O tamaño do recinto anda sobre uns90/ cen metros, de lonxitude aproximadamente.




Posiblemente as pedras que delimitan a corredoira que transita cara o oeste e pasa por diante mesmo do foxo do castro, foron tomadas das súas construcións, ou parapetos defensivos.

A conclusións dos traballos arqueolóxicos desenvolvidos no ano 2012, deixan as claras que :
O estado de Conservación é tan malo que unicamente puidemos facer unha reconstrución hipotética con base os restos do terraplén e a configuración fisiográfica actual...."Santiago Ferrer Sierra e Mar Lopez Cordeiro, ficha de traballo realizada para Depodeza.










Para saber e coñecer  mais do tema:Filgueira Valverde e Garcia Alen,"Materiales para la Carta Arqueologica de la Provincia de Pontevedra"
Carballo Arceo, A Cultura Castrexa na Comarca de Deza
Antonio Presas e Xoan Carlos Garcia Porral; O mundo dos Castros.    

      


CASTRO DE LAGARES (A ERMIDA.AGOLADA)




castro de Lagares

 (A Ermida).....





Un dos moitos 


exemplos que podemos atopar 


en Agolada, de 

desfeita 

e irreparable dano


arqueolóxico, xa que a 

súa realidade é a dun 

castro moi alterado polas labores agrícolas e 

forestais, e sumamente deteriorado.



Sito na parroquia de 

Borraxeiros, no lugar 


impresionante pola 

cantidade de restos 

arqueolóxicos 

existentes, (Petróglifos, mámoas e castros), que

 nos falan da existencia 

dun importante

  asentamento propio

 da cultura 

castrexa no lugar .




Para visitalo, collemos a estrada que sae dende 

Agolada, no cruce coa nacional 640 que vaia a 

Lugo, dirección Couso, e despois de pasar por 

diante, por certo que é obrigado a visita os 

petróglifos do Gorgullon, collemos cara Couso 

de Abaixo, chegamos ante unha explanada con 

dúas pistas, collemos a do centro, dirección 

Quinteiro, e practicamente a douscentos 


metros, é a primeira pista de terra que cruza a 

ambos lados, deixamos o coche e collemos o 

camiño de terra cara a esquerda, 

practicamente a cen metros atopamos xa os 

restos do foxo e pedras, que conforman un novo 

valado, e que posiblemente a súa procedencia 

foi o castro mesmo.



Realmente xa non e posible ver o foxo, nin os 





muros de protección do que debeu ser a zona

 de defensa do Castro, tan so quedan restos
pequenos de muro e

 foxo, e a elevación e croa 
propia dos castros.    



lunes, 2 de mayo de 2016

CASTRO DE VAL .(TRABANCAS-AGOLADA).


No lugar chamado como non podía ser doutro modo "O castro", no lugar de O Val, da `parroquia de Trabancas, atopamos outro dos castros mais característicos de Agolada, ao pé mesmo do Monte Farelo, dominando dende os seus 614 metros de altitude as brañas enlamadas polas augas dos varios regatos que ao unirse dan lugar mais alá de Aian, ao río Ferreiroa.

Pódese achegar un ou ben dende a estrada nacional 640 a que comunica Agolada con Lugo , apartando a dereita cara a Val, no lugar de Trabancas, un chisco antes da subida ao Marco, que  separa xeograficamente e sinala os limites das provincias de Lugo e Pontevedra; Antas de Ulla e Agolada, respectivamente. 



Baixando polas pistas de concentración parcelaria, temos que coller a dereita, mais ou menos a cincocentos metros da saída, que temos collida dirección, sur, e novamente apartar a dereita por outra pista que nos deixa na entrada do  primeiro foso muro  do  castro, moi preto xa das primeiras casas da aldea de Val. 














Outra posibilidade é dende Agolada, cara a Rodeiro, e apartar a esquerda antes de Ventosa, pola pista de concentraciòn parcelaria que vai subindo direcciòn Trabancas, e ao chegar a Lamas, por certo que paga a pena unha paradiña para ver o seu cruceiro, collemos a dereita direccion Val.


O castro está densamente cuberto de vexetación, arbustiva, invasora; silvas, xestas, toxos,e abundantes piñeiros, e eucaliptos, con algún que outro carballo.

Aínda que é perfectamente perceptible a simple vista o seu perímetro e a súa elevación, hai que recordar que na base foi moi rebaixado por mor dos traballos agrícolas e pistas, que o circundan e segundo relata Carballo Arceo, mesmo se realizaron traballos cunha pala mecánica que o deterioraron sensiblemente, fundamentalmente na súa parte occidental, a pesaren de todo o castro conserva a súa metade oriental e unha parte importante da croa aproximadamente duns cen metros do perímetro exterior, conservando un impoñente terraplén de case que tres metros de altura, evidentemente defensivo.

 Tamén é visible no parapeto restos da muralla orixinal, aínda que alterada polo valado que o circunda, de pedra, posiblemente procedentes do castro mesmo.

Coma curiosidade moi cerquiña, fora atopado  no Farelo a lauda coñecida como o Santito e que representaba un guerreiro con espada entre as mans, fai uns anos desaparecida do muro da casa onde fora colocado como base e sustento da galeria dunha vivenda. 

E non esquecer a visita os restos dos varios muiños construidos nun dos regatos tributarios do Ferreiroa, a caròn mesmo do Castro, asi como a Mamoa, existente nun dos camiños de terra que saen bordeando a aldea, por certo hoxe tubeira de raposos ou algún porco teixo.



Para saber mais sobre o tema, tanto deste como de outros castros ver os libros ; Carballo Arceo, "A cultura Castrexa na Comarca do Deza", Filgueira Valverde e Garcia Alen, Materiais para la Carta Arqueologica de la Provincia de Pontevedra, y de Antonio Presas y Xoan Carlos Garcia Porral, O mundo dos Castros, editado por Faro de Vigo.